یک اصل مهم در نقاشی کودکان 

در همین ابتدا به  نقاشی بالا خوب نگاه کنید تا برایتان یک اصل مهم در نقاشی کودکان بیان کنم که 99 درصد از کودکان شاید تا سالها به این موضوع نرسند. یا کسی برای آنها توضیح ندهد. در این نقاشی شما می بیند که کودک قسمت بالا و پایین نقاشی را رنگ زده و فضای بین این دو منطقه را سفید قرار داده . حال فکر میکنید چرا کودکان این فضا را رنگ نمیزنند؟ شاید بگوئید چون حوصله ندارند و… در صورتی که اینگونه نیست.

در دنیای ذهنی کودکان یک سری جریانات خاص در حال فعالیت است که خیلی از رفتارها و گفتارکودکان مبتنی بر این جریانات صورت می پذیرد .کمی موضوع را برای شما شفاف تر میکنم مثلا یک کودک در برخورد با یک توپ اولین جریانی فکری که در ذهن او شکل میگیرد موضوع بازی است. دنیای ذهنی کودک به مغز کودک اعلام میکند که این کودک الان دوست دارد با آن توپ بازی کند و کودک به طرف توپ میرود و با آن بازی میکند .دنیای ذهنی و رویکرد درونی کودک هیچ وقت به این توجه نمیکند که شاید این توپ برای کسی باشد یا هر چیزدیگر . در آن لحظه جریان درونی کودک تمایل به خواسته های کودک دارد و البته متناسب با سن او.

. در زمینه های مختلف همیشه این اتفاق می افتد بخاطر همین ست که شما نمیتوانید به یک کودک بگوئید این کار را نکن چون گفته شما با تمایلات دونی اون مطابقت ندارد او از درون خودش بیشتر فرمان میگیرد تا گفته شما . این مثالی که برای شما زدم به این خاطر بود که شما بیشتر در جریان موضوع امروز قرار بگیرید و این درس را بهتر درک کنید .

نقش تصورات ذهنی در نقاشی بچه ها

در نقاشی ، بچه ها از دنیای ذهنی خود پیروی میکنند. آنها در موقع کشیدن نقاشی آسمان را می بینند و برای آسمان و کوه و خورشید تعریف ذهنی دارند و میتوانند آن را تصور کنند و برای زمین هم این تصور ذهنی را خواهند داشت .ولی چون برای فضای بین این دو موضوع هیچ تصوری ندارند. از این رو نمیتوانند شکل یا رنگی را برای آن مجسم کنند . اجازه دهید این موضوع را به شکل دیگری برای شما بازگو کنم هر کودک در ارتباط با یک موضوع سریع تجسم ذهنی خود را فعال میکند.

این تجسم ذهنی بر گرفته از تمایلات درونی اوست در موضوع تصویر بالا کودک برای آسمان و کوه یا بهتر بگویم قسمت بالای نقاشی یک هویت مستقل را تجسم میکند . قسمت زمین و درخت و خانه را به صورت مستقل تجسم میکند اکثر کودکان در برخورد با موضوعات این چنینی این تقسیم بندی را دارند و این اتفاق به صورت ناخودآگاه شکل میگیرد .

آیا این موضوع برای کودکان و هنر آنها معضل است یا نه ؟

شاید نتوان گفت که این نوع تفکر و تجسم برای بچه ها مشکل و معضل باشد. ولی میتوان این ذهنیت را بهبود ببخشیم و ذهنیت کودکان را تقویت کنیم . بعضی از دوستان کارشناس اعتقاد دارند که نباید به ساختار ذهنی و تجسم کودکان کاری داشته باشیم و اجازه دهیم هر گونه که تصور میکنند نقاشی بکشند . من هم با این گفته موافقم اما این باور را دارم که بعضی از نکات برای پرورش و تقویت ذهن کودکان لازم است. مثلا بعضی از کودکان (بالای 7 سال ) آسمان را سفید و ابرها را آبی رنگ میزنند در صورتی که آسمان آبی و ابرها سفید است .حالا اگر این نکته به کودکان به روش درست گفته شود در واقع شما به تجسم رنگی و ذهنی آنها کمک کرده اید و بعد همین بچه ها در باره موضوعات دیگر  بیشتر تامل میکنند.

خط زمینه در نقاشی کودکان

آنچه که من در این درس روی آن تاکید دارم و شاید به طریقی ضعف در نقاشی بچه ها باشد. خط زمینه یا به تعبیر بزرگترها خط افق است این خط یکی از اصول طراحی و نقاشی در تمام مقاطع سنی از دبستان گرفته تا دانشگاه و حتی در نقاشی بزرگان است . این خط افق یک خط صاف است که اگر کودکان درک این خط را بدست بیاورند دیگردر نقاشی آنها جای سفید نخواهید دید . اما قبل از اینکه این موضوع مهم را توضیح دهم لازم میدانم که بگویم این نکته نباید باعث شود دنیای ذهنی کودکان خراب شود. یعنی یک کودک در یک شرایط خاص یک تصویر خاص را با توجه به درون و عواطف خود میکشد و شاید خط زمینه ای هم در آن نقاشی نباشد ولی نقاشی چنان جذاب و با احساس است که لزومی برای خط زمینه نیست .

در واقع خط زمینه یک عامل برای این است که کودک از سردرگمی خارج شود . در موضوع طبیعت کودک دوست دارد کل نقاشی را رنگ بزند ولی چون نمیتواند بین فضای آسمان – کوه با فضای زمین و خانه و درخت حد و مرزی قائل شود دچار سر در گمی  ذهنی خواهد شد. از این رو یک راهنمایی ساده که من در ادامه به شما یاد میدهم باعث میشود کودک به خواسته خودش که کامل رنگ زدن است برسد .

تقسیم کردن یک صفحه به آسمان و زمین با یک خط ساده

یک کاغذ معمولی نقاشی را در نظر بگیرید یک خط به صورت افقی این کاغذ را به دو قسمت تقسیم میکند. مهم نیست که دو قسمت برابر باشند و دلیل آن را در ادامه به شما خواهم گفت . حال شما میتوانید تصور کنید که قسمت  بالا آسمان و قسمت  پایین زمین است. خوب حال هرچه در آسمان است مانند خورشید و ابر و… در قسمت بالا و هر چه که روی زمین است مانند خانه و درخت و .. در قسمت پایین کشیده میشود . حال نوبت به رنگ زدن میرسد .در این حالت کودک یاد می گیرد که آسمان را از بالا تا خطی که کشیده شده رنگ آبی بزند و از خط زمینه تا پایین ترین نقطه کاغذ رنگ زمین میزند (سبز یا هر رنگ دیگر) بعد هم تمام قسمت ها رنگ آمیزی میشود . 

خوب شما ملاحظه کردید که یک خط صاف به راحتی یتواند تکلیف کا نقاشی را برای رنگ آمیزی روشن کند یکی از دوستان پرسید: اگر کودک بخواهد کوه بکشد باید چکار انجام دهد و من در جواب گفتم شما میتوانید خط زمینه را پایین کوه در نظر بگیرید و امتداد کوه به سمت آسمان است و وقتی این گونه به کودکان آموزش بدهید به راحتی میتوانند بپذیرند و اجرا کنند. البته این کار بایستی به صورت تکرار و تمرینات مداوم انجام شود تا در ذهن کودکان نقش ببندد.

خط زمینه و جایگاه آن در صفحه نقاشی

یک نکته : خط زمینه بر مبنای موضوع کشیده میشود یعنی بعضی وقتها در وسط و گاهی در بالا و یا پایین تر ترسیم میشود و میتواند به صورت خط صاف یا غیر صاف باشد شما در نقاشی های پایین این نوشته می بینید که کودکان با استفاده از این خط زمینه چطور در نقاشی تفکیک به وجود آورده اند و این تفکیک باعث شده تا کل نقاشی را رنگ آمیزی کنند. من از شما میخواهم به نقاشی ها نگاه کنید و خط زمینه هر کدام را مشخص کنید . و اگر نطری در باره این درس دارید در پایین همین صفحه برای من بنویسید و به این مطلب ستاره بدهید .