مدیریت آموزشی در کلاس هنری کودک
چگونه مربی میتواند با مدیریت آموزشی و احترام به خلاقیت ، کودکان آزادرا به جریان یادگیری هنری وارد کند
کودکانی که در کلاس «خودرأی» به نظر میرسند؛ یعنی در جریان تدریس هر چه دلشان میخواهد میکشند، به صحبتهای مربی گوش نمیدهند و مسیر کلاس را دنبال نمیکنند، معمولاً صرفاً «بیانضباط» یا «بیتوجه» نیستند. اغلب این رفتارها پیامهایی درباره دنیای درونی کودک، سبک آموزش مربی و کیفیت مدیریت آموزشی کلاس با خود دارند. اگرچه مربی حق دارد از این وضعیت خسته یا نگران شود، اما نقطهی کلیدی این است که مشکل را صرفاً در «کودک» نبینیم، بلکه روش، ساختار و جذابیت آموزش را هم بررسی کنیم.
نخستین گام :
نخستین گام برای مدیریت آموزشی در این موقعیت، «درک نیازهای کودک» است. بسیاری از کودکان، بهویژه در سنین پیشدبستانی و اوایل دبستان، یادگیرندگان فعال و حسی–حرکتیاند؛ یعنی از طریق دستورزی، نقاشی، حرکت و بازی بهتر یاد میگیرند تا از طریق گوش دادن طولانی به توضیحات. کودکی که مدام در حین درس نقاشی میکشد، ممکن است نه از روی بیاحترامی، بلکه بهخاطر نیاز به بیان خود، تخلیه هیجان یا حتی تمرکز بهتر این کار را انجام دهد. مربی اگر این پیام را بفهمد، میتواند به جای جنگیدن با نقاشی، آن را به خدمت یادگیری بگیرد.
روش تدریس بازیمحور و مشارکتی
در چنین شرایطی، مربی لازم است «روش تدریس خود را بازیمحور و مشارکتی» کند. بهجای یکسویه سخن گفتن، میتواند از فعالیتهایی مانند قصهگویی همراه با نقاشی، بازیهای نقشآفرینی، کارگروهیهای کوچک، پازلها و کاربرگههای تصویری استفاده کند. مثلاً اگر موضوع درس درباره «حیوانات» است، به کودکان بگوید: «هرکس حیوان مورد علاقهاش را بکشد و بعد برای بقیه بگوید چرا این حیوان را دوست دارد.» در این حالت، همان کودک خودرأی که همیشه برای خودش نقاشی میکشید، حالا در چارچوب کلاس و موضوع درس، نقاشی میکند و احساس میکند دیده و پذیرفته شده است. به این ترتیب، مربی نهتنها رفتار را کنترل میکند، بلکه آن را به کانال یادگیری هدایت میکند.
قواعد روشن و توافقشدهی کلاس
بخش مهم دیگر مدیریت آموزشی، «قواعد روشن و توافقشدهی کلاس» است. کودکان نیاز دارند بدانند چه زمانی میتوانند آزادانه نقاشی بکشند و چه زمانی باید توجه خود را به صحبت مربی معطوف کنند. مربی میتواند با زبان ساده و همراه با تصویر، قوانینی را با کمک خود بچهها طراحی کند؛ مثلاً با آنها پوستر «قوانین کلاس ما» را نقاشی کنند: یک تصویر که در آن همه به مربی نگاه میکنند (زمان گوش دادن)، و یک تصویر که بچهها آزادانه نقاشی میکشند (زمان فعالیت آزاد). وقتی قوانین محصول خود بچهها باشد، پذیرش و پایبندی به آنها بیشتر میشود. مهم است که مربی در اجرای این قوانین «ثابتقدم و مهربان» باشد؛ نه خیلی سختگیر و تنبیهی، نه آنقدر سهلگیر که قوانین بیاثر شوند.
«تقسیم زمان و تنوع فعالیتها»
«تقسیم زمان و تنوع فعالیتها» از دیگر مهارتهای کلیدی مربی است. تمرکز مداوم برای کودکان دشوار است؛ هرچه سن پایینتر، زمان تمرکز کوتاهتر. اگر توضیحات مربی طولانی، یکنواخت و پشت سر هم بدون وقفهی فعالیتی باشد، حتی آرامترین کودکان هم کمکم از جریان درس جدا میشوند. یک الگوی ساده این است که مربی زمان کلاس را به قطعههای کوتاه تقسیم کند؛ مثلاً ۵–۱۰ دقیقه توضیح، بعد ۱۰ دقیقه فعالیت عملی، سپس چند دقیقه حرکت و بازی سریع، و دوباره بازگشت به موضوع. این ریتم، نیاز کودک به حرکت و تنوع را لحاظ میکند و از انباشته شدن بیقراری جلوگیری میکند.
رابطه عاطفی و احترامآمیز
علاوه بر این، «رابطه عاطفی و احترامآمیز» مربی با کودک پایهی مدیریت آموزشی مؤثر است. کودکی که احساس میکند دیده میشود، دوستداشتنی است و مورد قضاوت منفی قرار نمیگیرد، آمادگی بیشتری برای همکاری و گوش دادن دارد. در مواجهه با کودکی که همچنان در حین درس برای خودش نقاشی میکشد، مربی میتواند ابتدا با آرامش کنارش بنشیند، به نقاشیاش علاقه نشان دهد و سپس بهآرامی او را به چارچوب کلاس برگرداند؛ مثلاً بگوید: «نقاشیت خیلی جالبه، میخوای یه جوری بکشیمش که به داستان امروز کلاس هم ربط داشته باشه؟» یا «الان پنج دقیقه باید به قصه گوش بدیم، بعدش دوباره وقت نقاشی آزاده.» این رویکرد، هم احترام به استقلال کودک است و هم هدایت او.
بازاندیشی و رشد حرفهای
در نهایت، مربی برای تقویت مدیریت آموزشی خود، نیاز به «بازاندیشی و رشد حرفهای» دارد. یعنی هر از گاهی از خود بپرسد: کدام بخشهای کلاس خستهکننده میشود؟ چه وقتها بچهها بیشتر همراهاند؟ کدام کودک به چه نوع فعالیتی واکنش مثبتتر نشان میدهد؟ این بازاندیشی میتواند با همفکری سایر مربیان، مطالعه، شرکت در کارگاههای تربیتی و حتی گفتوگو با والدین تکمیل شود. مربیای که نقش خود را صرفاً «انتقالدهندهی محتوا» نمیبیند، بلکه خود را «طراح تجربهی یادگیری» میداند، در مواجهه با کودکان خودرأی، به جای احساس شکست، این موقعیت را فرصتی برای خلاقتر شدن در آموزش میبیند.
