چهار مرحله مهم در نقاشی کودک

اگر بخواهیم به صورت کلی ولی ریشه و تخصصی به نقاشی کودک نگاه کنیممتوجه خواهیم شد ۴ مرحله یا بهتر بگویم ۴ جریان اتفاق می افتد که هر کدام به نوبه خودش مهم و ضروری هستند این ۴ نرحله را به صورت خلاصه در پایین خواهید خواند

۱. ارتباط حسی با کلاس، موضوع و خود نقاشی

اینجا کودک در اصل دارد وارد یک “فضای تجربه” می‌شود. خیلی وقت‌ها کودک نه به موضوع، بلکه به حس آن لحظه واکنش نشان می‌دهد. یعنی حس صمیمیت با معلم، حس آزادی در انتخاب رنگ، یا حتی حس امنیت در کلاس باعث می‌شود او بتواند ارتباط درونی برقرار کند. به نظرم اگر این مرحله درست شکل نگیرد، بقیه جریان‌ها هم نیم‌بند می‌مانند. چون نقاشی برای کودک مثل زبان دوم است؛ او فقط وقتی زبان باز می‌کند که حس کند شنیده و پذیرفته می‌شود.

۲. مهارت‌های ترسیمی و عملی

این همان بخشی است که بیشتر والدین یا مربیان به آن توجه می‌کنند: کشیدن خط، استفاده از رنگ، شناخت فرم‌ها. البته ضروری است، چون ابزار بیان کودک است. اما به نظر من این مرحله نباید به آموزش فنی صرف تقلیل پیدا کند. ما باید مراقب باشیم مهارت‌آموزی تبدیل به “کپی کردن” نشود. بلکه کودک یاد بگیرد چطور دستش آزاد شود، چطور نگاه کند، و چطور آنچه در ذهن و احساسش است را روی کاغذ بیاورد.

۳. نتیجه‌ی نقاشی برای کودک

این خیلی مهم است که کودک “خودش” از نقاشی‌اش نتیجه بگیرد. گاهی نتیجه‌اش صرفاً یک شادی است، گاهی احساس افتخار، گاهی هم خالی شدن یک ترس یا غم. اینجا نقاشی کارکردی شبیه بازی پیدا می‌کند: ابزار تجربه و پردازش زندگی.
من معتقدم در این مرحله ما مربیان باید بیشتر شنونده باشیم. به جای اینکه بپرسیم “این چیه؟” یا “چرا این رنگو زدی؟” بهتر است بگذاریم کودک خودش بخواهد درباره نتیجه‌اش حرف بزند یا فقط لذت بردن از آن را تجربه کند.

بخوانید

آموزش نقاشی سه بعدی برجسته با دست

۴. توسعه شخصیت و خودشناسی کودک

به‌حق گفتید که این مهم‌ترین جریان است. نقاشی کودک مثل آینه‌ای است که او را با خودش روبه‌رو می‌کند. کودک وقتی می‌کشد، در واقع دارد “منِ درونی” را تمرین می‌کند:

* می‌آزماید که چقدر اختیار دارد،
* کشف می‌کند چه چیزهایی برایش مهم‌اند،
* یاد می‌گیرد احساسش را تبدیل به فرم و رنگ کند.

به مرور نقاشی به او کمک می‌کند هویت شخصی و خلاقیت مستقل بسازد. این بخش همان جایی است که هنر کودک فراتر از سرگرمی یا یادگیری مهارت می‌رود و تبدیل به “فرآیند تربیتی” می‌شود.

نتیجه گیری

من فکر می‌کنم این چهار مرحله مثل چهار حلقه‌ی زنجیرند که اگر یکی درست کار نکند، بقیه هم آسیب می‌بینند.
اما آنچه بیش از همه برای من اهمیت دارد این است که ما به‌عنوان مربی، محیط امن، آزاد و بدون قضاوت ایجاد کنیم. چون هر چه کودک آزادتر باشد، مسیر از ارتباط حسی تا خودشناسی عمیق‌تر و طبیعی‌تر پیش می‌رود.