هنردرمانی نقاشی درمانی
۱- مقدمه ای ساده بر هنر درمانی
هنردرمانی بهویژه نقاشیدرمانی امروز در بسیاری از کشورهای جهان بهعنوان یکی از رویکردهای مهم در رواندرمانی و آموزش به کار گرفته میشود. اهمیت این روش در آن است که به انسان، بهویژه کودک، امکانی میدهد تا بدون نیاز به کلام و واژهها، احساسات و تجربههای درونی خود را بیان کند. پژوهشهای گسترده نشان دادهاند که نقاشی میتواند به کاهش اضطراب، افزایش اعتمادبهنفس، تقویت مهارتهای اجتماعی و حتی درمان برخی اختلالات عاطفی و رفتاری کمک کند.
جایگاه هنردرمانی نقاشی درمانی در دنیا بهگونهای است که در بیمارستانها، مدارس، مراکز توانبخشی و کلینیکهای روانشناسی از آن بهعنوان یک ابزار مکمل و گاه اصلی در فرایند درمان و رشد شخصیت استفاده میشود. این اهمیت جهانی نشان میدهد که نقاشی، فراتر از یک فعالیت هنری ساده، پلی میان دنیای درونی و بیرونی انسان است و ظرفیت عمیقی برای درمان و تحول روانی دارد.
نقاشی کودک خودش یک ابزار بیان است؛ یعنی کودک در لحظهی کشیدن، احساسات، تعارضها، ترسها، آرزوها و حتی نیازهای درونیاش را به زبان تصویر منتقل میکند.
این عمل بهتنهایی میتواند جنبهی درمانی داشته باشد، چون چیزی که در ناخودآگاه مانده یا قابل گفتن نیست، حالا از طریق تصویر بیرون میآید.
بنابراین نقاشی برای کودک همان نقشی را دارد که «صحبت کردن با پزشک یا مشاور» برای یک فرد بزرگسال دارد: یعنی مرحلهی اول درک و بیان مشکل.
۲. جایگاه نقاشی در هنر درمانی از نگاه علم
در روانتحلیلگری فروید و یونگ: تصویر و نماد، دروازهای به ناخودآگاه هستند. کودک بدون سانسورِ کلامی، راحتتر میتواند در نقاشی چیزهایی را بروز دهد که در حرف زدن سخت است.
در دیدگاه انسانگرایانه (کارل راجرز): عمل خلاقانه (مثل نقاشی) خودش نوعی درمان است چون کودک در محیطی امن و بدون قضاوت، خودش را ابراز میکند.
در رویکردهای تحولی و آموزشی: نقاشی کمک میکند کودک تعارضهایش را حل کند، ارتباط با محیط برقرار کند و در نهایت رشد عاطفی و اجتماعی بهتری داشته باشد.
پس ایدهی که «نقاشی مقدمهی هنر درمانی است» کاملاً میتواند یک مدل نظری مستقل** باشد، به شرط اینکه آن را سیستممند کنید.
چهارچوب نظریه
۱. مرحلهی بیان (Expression): کودک چیزی را روی کاغذ میآورد که گفتنی نیست.
۲. مرحلهی مشاهده (Observation): مربی/درمانگر نقاشی را بدون قضاوت میبیند و نشانهها را بررسی میکند.
۳. مرحلهی گفتوگو (Dialogue): کودک درباره نقاشیاش حرف میزند (اینجا شروع تحلیل و بازتاب است).
۴. مرحلهی پردازش (Processing): از دل گفتوگو و تکرار نقاشیها، کودک به شناخت جدیدی از خود میرسد.
۵. مرحلهی تحول (Transformation): احساس تخلیه و آرامش، یا حتی تغییر نگرش نسبت به مشکل.
به این ترتیب، شما یک مدل پنجمرحلهای ساده اما کاربردی برای «نقاشی درمانی کودکان» تعریف میکنید.
این نگاه نگاه ارزشمند است چون
بیشتر کتابها در هنر درمانی توضیح دادهاند چرا نقاشی مهم است، اما کمتر به این توجه کردهاند که خودِ جریان نقاشی، یک فرایند درمانی مستقل است.
اگر شما بتوانید این ایده را به زبان ساده و در عین حال علمی تدوین کنید، میتواند تبدیل به یک نظریهی آموزشی و پژوهشی شود.
برای مربیان کودک هم خیلی کاربردی است، چون آنها معمولاً رواندرمانگر حرفهای نیستند، اما میتوانند با همین چارچوب ساده، از نقاشی کودک بهعنوان یک ابزار هنر درمانی سطح پایه استفاده کنند.
در درس های بعد درباره
در این سایت من در ادامه این هنردرمانی نقاشی درمانی خواهم پرداخت و این نظریه را به صورت کاملا تخصصی و جزء به جز بیان خواهم کرد تا شاید مسیر تازه ای باشد که مربیان بتوانند هنر درمانی را به عنوان یک بخش عملی و تاثیرگذار در آموزش خود داشته باشند
این نظریه تحت عنوان
«مدل بیان–پردازش در نقاشیدرمانی کودکان»
(Expressive–Processing Model in Children’s Art Therapy)
تدوین شده است و ساختار چهارچوب مراحل عملی و نظری ان انجام شده و به زودی در این سایت منتشر میشود و انشالله بتوان این نظریه را در قالب بک دوره کوتاه مدت برای مربیان برگزار کنم
هنردرمانی نقاشی درمانی
